Prag Astronomik Saati’nin Eski Şehir Meydanı’ndaki saatlik gösterisi, tarihi, çalışma prensibi ve efsaneleri. İpuçları ve 2018 restorasyonu hakkında bilgi.
Her saat Prag’ın Eski Şehir Meydanı’nda bir kalabalık toplanıyor. İnsanlar durup başlarını kaldırıyor—ardından havarilerin figürleri sahneye süzülüyor, kum saatli bir iskelet mekanizmayı harekete geçiriyor, tepede bir horoz ötüyor. Kentin ünlü saatinin 600 yılı aşkın süredir sahnelediği gösterinin parçası bu. O, yalnızca zamanı gösteren bir aygıt değil; her saat başında kentin hikâyesine göz kırpan avuç içi kadar bir tiyatro.
Prag astronomik saati 1410’da belediye sarayına yerleştirildi. Saatçi Kadaňlı Mikuláš ile profesör Jan Šindel tarafından yapıldı. Yalnızca bir saat değil, Güneş’in, Ay’ın ve burçların konumlarını gösteren karmaşık bir mekanizma kurdular. 1400’lerin sonunda ayları betimleyen sahnelerle bir takvim diski eklendi. 1800’lerde havarilerin figürleri ortaya çıktı ve saatlik gösterinin merkezine yerleşti.
Yaygın bir efsane, ustasının başka yerde aynısını yapamasın diye gözlerinin kör edildiğini anlatır. Tarihçiler böyle bir ustanın hiç var olmadığını ortaya koydu.
Saat üç ana bölümden oluşur. İlkinde yalnız zamanı değil, Güneş ile Ay’ın gökyüzündeki hareketini de gösteren kadran vardır. İkincisi, ay tasvirleriyle bezeli takvimdir. Üçüncüsü ise 09.00’dan 23.00’e her saat başı görünen figür alayıdır.
An geldiğinde Ölümü simgeleyen bir iskelet ipi çeker. Küçük pencerelerde havariler hareketlenir. Horoz öter ve saat vuruşunu yapar. Bu küçük sahne yalnızca bir dakika sürer; yine de her gün yüzlerce kişi izler—büyüsünü anlamak güç değil.
Saatin etrafında efsaneler birikti. Biri, bir gün durursa kentin başına uğursuzluk geleceğini söyler. Böyle anlar gerçekten oldu: İkinci Dünya Savaşı sırasında saat hasar gördü ve sustu. Onarımın ardından yeniden çalışmaya başladı ve o zamandan beri durmadan işliyor.
Bir başka yaygın inanış, üzerindeki burç işaretlerinin insanın karakterini ele verebileceğini iddia eder. Elbette bu hiç kanıtlanmadı; yine de ziyaretçiler simgeleri gerçek bir merakla inceler.
Bugün saat, yüzyıllar önceki gibi çalışıyor. 2018’de kapsamlı bir restorasyondan geçti. Mekanizma iyi durumda ve özenle gözetiliyor. Ziyaretçiler belediye sarayı kulesine çıkıp kente tepeden bakabiliyor, hatta bu alışılmadık saatin iç düzenini de görebiliyor.
Herkesin cebinde akıllı telefon taşıdığı dijital çağda, Prag’ın saati artık zamanı söylemek için gerekli değil. O, bundan fazlasına dönüştü: tarihten bir parçaya, bilimin, sanatın ve efsanenin kesiştiği kültürel bir simgeye. Ve her saat başı havariler pencerelerine yeniden çıktığında, eski şeylerin de canlı ve etkileyici kalabildiğini sessizce hatırlatıyor.