Santorini’nin mavi çatılı beyaz evlerinin gerçek hikâyesi: kireç badanasının salgındaki rolü, sıcağı yansıtan boya, mağara evler ve geleneğe dönüşen mimari.
Yunanistan’ın Santorini adasında, mavi çatılı beyaz evler denizle gökyüzünün fonunda parlıyor. Manzara neredeyse gerçekdışı. Ama bu güzelliğin şaşırtıcı derecede pratik bir geçmişi var: adanın beyaz paleti tesadüf değil; mesele moda ya da gelenekten ibaret değil.
1938’de Yunanistan kolera salgınıyla karşılaştı. Hastalıkla mücadele için yetkililer alışılmadık bir adım attı: Santorini dahil adalardaki tüm evler kireçle badanalatıldı. Karışım etkili bir dezenfektan sayılıyordu; mikropları öldürüyor ve ucuz olduğu için en yoksul haneler bile kullanabiliyordu.
Zamanla bu olağanüstü önlem bir alışkanlığa, ardından bir geleneğe dönüştü.
Santorini çok sıcak bir ada. Yazın güneş sabahın ilk ışığından akşama kadar yakıyor ve binalar ısıyı içine çekiyor. Beyaz boya güneş ışığını yansıttığı için iç mekanlar belirgin biçimde serin kalıyor. Bu, özellikle klima bulunmayan ya da elektriğin pahalı olduğu yerlerde önem kazanıyor.
Adadaki pek çok ev doğrudan kayaya oyulmuş; bu, kışın ısıyı, yazın serinliği koruyan eski bir yapım yöntemi. Mağara tipi bu evler sakinleri sıcaktan koruyor ve kalın taş duvarlar sabit bir sıcaklığı muhafaza etmeye yardımcı oluyor.
Zorunlu badana bir hijyen tedbiri olarak başladı, ancak zamanla Santorini’nin kimliğinin parçasına dönüştü. 1956’daki güçlü depremde birçok yapı yıkıldıktan sonra insanlar yeniden inşa etti — ve çoğu evini yine beyaza boyadı.
O günden beri deniz fonunda mavi çatılı beyaz ev imgesi adanın adeta kartviziti oldu. Artık kimse evini beyaza boyamak zorunda değil; yine de çoğu öyle yapıyor — hem gelenek haline geldiği için hem de yakıştığı için. Mekânla bu kadar doğal uyum sağlayan bir tercihe karşı çıkmak kolay değil.
Santorini’nin resmi internet sitesi, adanın mimarisinin doğal çevreyle yakından bağlı olduğunu vurguluyor. Beyaz evler yalnızca alımlı görünmüyor; kayalık yamaçlar ve volkanik peyzaj içinde sanki yerlerine ait durarak uyumlu, göze hoş gelen bir manzara yaratıyor. Sadelik de cazibenin bir parçası.
Santorini’de beyaz, gelip geçici bir akım değil. Hastalıktan korunma amacıyla başladı, sıcakta başa çıkmayı kolaylaştırdığı kanıtlandı ve zamanla adanın tanıdık, sevilen görünüşüne dönüştü.
Bugün mavi-beyaz tarz hem estetik hem işlevsel. Yerel kültürün, adanın turistik imajının ve bir bakıma Yunanistan’ın markasının küçük bir parçası haline geldi. Zaman değişti, ama sakinler hâlâ beyazı tercih ediyor — işe yaradığından, güzel durduğundan ve gündelik hayatın parçasına dönüştüğünden.