Malezya’nın 130 milyon yıllık Taman Negara ve Belum–Temenggor yağmur ormanlarının konumu, benzersiz yaşamı ve karşılaştığı tehditleri keşfedin. Detaylar içeride.
Gerçekten kadim bir şeyi düşündüğümüzde, akla piramitler, kayıp kentler ya da tarihöncesi sanat gelir. Oysa pek az kişi, Malezya’nın bunların hepsinden daha eski bir ormana ev sahipliği yaptığını bilir. Yaklaşık 130 milyon yıllık yaşıyla, yeryüzündeki en eski tropik yağmur ormanları arasında sayılıyor.
Bu olağanüstü orman—Taman Negara—Malezya’nın üç eyaletine yayılıyor: Pahang, Kelantan ve Terengganu. Yüzölçümü 4.000 kilometrekarenin üzerinde. Ölçek vermek gerekirse, kabaca dört Moskova’yı tek bir ormana sığdırmış gibidir.
Onu ayırt eden özellik, kesintisizliği. Milyonlarca yıl boyunca neredeyse hiç değişmeden ayakta kaldı. Nedeni yalın: Ne yanardağlar, ne buzullar, ne de onu parçalayacak felaketler buraya uğradı. Mevsim mevsim, yıl yıl büyümeyi sürdürdü; bu sabırlı devamlılık bugün de hissediliyor.
Burada yaş sadece bir sayı değil. Bu, ormanın yeryüzünde başka hiçbir yerde bulunmayan bitki ve hayvanlara sığınak olduğu anlamına geliyor. Bilim insanları, böyle yerlerde doğanın şekillendirdiği her yeni türle adeta kendi kaydını tuttuğunu not ediyor; onu yaşayan bir arşiv gibi görmek hiç de abartı sayılmaz.
Taman Negara’nın yanında bir başka kadim Malezya ormanı daha var—Belum–Temenggor. O da yaklaşık 130 milyon yaşında; dinozorların yeryüzünde dolaştığı dönemlerden bugüne korunmuş.
Zamana meydan okuyan görüntüsüne rağmen bu ormanlar günümüz baskılarıyla yüzleşiyor. Yollar, ağaç kesimi ve değişen iklim, oluşması milyonlarca yıl alan bu yapıya zarar verebiliyor. Bu kırılganlık, haritalardan çok sahadaki gerçeklikte kendini ele veriyor.
Acı gerçek şu: Bu tür ekosistemler eskisi gibi geri gelmiyor. Yok edilirse, aynı zengin ve eşsiz dünya geri dönmüyor.
Bu tür ormanlar havayı temizler, iklimin dengelenmesine yardımcı olur ve su döngüsünü ayakta tutar. Pek çok açısından, hepimiz için çalışan büyük doğal filtreler gibi işlerler. Eğer yok olurlarsa, etkileri Malezya’nın çok ötesinde hissedilir.
130 milyon yıldır bu yeşil dev varlığını sürdürdü—dinozorları, buzul çağlarını ve uygarlıkların yükselişini ve çöküşünü geride bıraktı. Bundan sonraki bin yılı atlatıp atlatamayacağı ise artık bizim alacağımız kararlara bağlı.