Odkryj Gamsutl w Dagestanie – opuszczoną wioskę z 2000-letnią historią. Poznaj legendy, ślady różnych kultur i dlaczego kaukaskie Machu Picchu warto chronić.
Wysoko w dagestańskich górach kryje się miejsce niezwykłe. Dziś nikt tam nie mieszka, a jednak każdy kamień zdaje się przechowywać czyjąś opowieść. To Gamsutl, dawna wieś od dawna opuszczona. Sprawia wrażenie zawieszonej między przeszłością a teraźniejszością, a cisza przywołuje życie, które niegdyś pulsowało na tych zboczach.
Badacze szacują, że Gamsutl ma około dwóch tysięcy lat. Znalezione tu starożytne nagrobki z inskrypcjami w dawnym języku wskazują na taki wiek. Sama nazwa, tłumaczona z awarskiego jako u podnóża twierdzy chana, sugeruje, że miejsce miało kiedyś duże znaczenie.
Jeszcze w ubiegłym stuleciu Gamsutl żyło pełnym rytmem: działały szkoła, szpital, sklep, a nawet poczta i izba porodowa. Domy przylegały do górskich zboczy, niektóre wznosiły się na dwa lub trzy piętra, z dachami z ziemi i drewna. Zamożniejsze rodziny miały wewnętrzne schody, balkony i wygodne pokoje dzienne.
Od lat 50. ludzie zaczęli wyjeżdżać — najpierw młodzi, potem starsze pokolenia. W 1970 roku zostało około 200 mieszkańców; w 2002 — już tylko 17. Ostatni mieszkaniec, Abduljalil Abduljalilov, żył tam samotnie do swojej śmierci w 2015 roku. Te liczby brzmią jak powolne pożegnanie, z każdą dekadą coraz bardziej ściszając głos wioski.
Z różnych epok wypływały w Gamsutl znaleziska: chrześcijańskie krzyże, arabskie inskrypcje i znaki przypominające Gwiazdę Dawida. Wzięte razem sugerują, że ludzie odmiennych wierzeń i kultur dzielili kiedyś to miejsce.
Gamsutl owinięte jest opowieściami. Jedna legenda mówi o kobiecie-przywódczyni, która zwabiła wrogów do wąwozu; po bitwie rzeka spłynęła krwią i zaczęto nazywać ją Czerwoną Rzeką. Inna opowieść głosi, że imam Szamil zsyłał tu winowajców na wygnanie, a ludzie przezwali to miejsce Syberią Szamila. Te historie działają jak przypisy wyryte w krajobrazie.
Dziś Gamsutl przyciąga podróżników. Ze względu na dramatyczne ruiny i rozległe górskie panoramy bywa porównywane do kaukaskiego Machu Picchu. Dotarcie tam to nie spacer po równym — trzeba iść pod górę, ale ten wysiłek rzadko zniechęca przyjezdnych.
Rosnące zainteresowanie niesie jednak obawy. Wiele domów się rozpada, a turyści mogą niechcący uszkodzić to, co pozostało. Na razie nie ma programu, który chroniłby to miejsce przed degradacją. Bez planu fascynacja łatwo przechodzi w erozję.
Gamsutl to coś więcej niż efektowna ruina. To żywy fragment historii Dagestanu, przypomnienie o ludziach, którzy nazywali te zbocza domem — o ich codzienności, umiejętnościach i kulturze. Nawet jeśli nie wyruszy się na ten marsz pod górę, sama świadomość, że takie miejsca istnieją, ma znaczenie; podtrzymuje nić pamięci.
Ta wieś jest jak książka bez słów. Milczy, a jej milczenie mówi bardzo wiele.