Odkryj jeziora‑kameleony: dlaczego zmieniają kolor, kiedy to sygnał ostrzegawczy i gdzie je zobaczyć (Kelimutu, różowe jeziora). Nauka, przykłady, wskazówki. Satelity i wpływ klimatu.
Na zdjęciach jezioro potrafi lśnić turkusem, a na żywo woda wydaje się niemal czarna. Bywa i odwrotnie: spokojna, szarozielona tafla nagle mieni się szmaragdem. To nie Photoshop ani sztuczka światła. Takie akweny istnieją — często nazywa się je jeziorami‑kameleonami, bo zmieniają barwy. Wyglądają jak z innego świata, ale mechanizmy, które za tym stoją, są jak najbardziej realne i coraz częściej stają się tematem badań.
Jeziora zmieniające kolor nie są domeną odległych zakątków i wcale nie należą do rzadkości. W dużej analizie obejmującej 67 000 jezior na świecie niemal 60% przynajmniej raz zmieniło barwę w ostatnich dekadach. Tylko 14% pozostało stabilne.
Powody wykraczają poza sezonowe wahania i sięgają szerszych zmian środowiskowych: klimatu, procesów ekologicznych, aktywności człowieka. Kolor jeziora to coś więcej niż estetyka — to sygnał tego, co dzieje się w wodzie i wokół niej.
Glony i mikroorganizmy. W upały, zwłaszcza latem, glony potrafią gwałtownie się rozmnażać. Taki zakwit zmienia wodę na zieloną, brunatną, a nawet czerwoną.
Minerały i wulkany. Niekiedy zmiana barwy wynika ze związków przenikających z podłoża, także z kraterów wulkanicznych. Na indonezyjskim wulkanie Kelimutu trzy jeziora kraterowe mogą wyglądać na niebieskie, czerwone, czekoladowe lub czarne — odcienie zmieniają niemal co sezon.
Pogoda. Deszcz, słońce, wiatr, temperatura — wszystko wpływa na wygląd wody. Bezchmurne niebo może podkreślać błękit, pochmurny dzień przygasi barwy i nadać jezioru szarość.
Człowiek. Zanieczyszczenia, zabudowa brzegów i wahania poziomu wody zmieniają przejrzystość, kolor i chemię akwenu.
Niektóre jeziora barwią się naturalnie. W innych przypadkach odcień bywa wołaniem o pomoc. Coraz częściej badacze obserwują, że zbiorniki mętnieją i przechodzą w zieleń lub brąz z powodu zanieczyszczeń oraz ocieplającego się klimatu.
W Australii niegdyś słynne Pink Lake nie wygląda już na różowe. Zmieniło się zasolenie, a bakterie odpowiedzialne za niezwykły kolor zniknęły — to skutek łączony z ingerencją człowieka. Ta strata brzmi jak cicha przestroga.
Jeziora Kelimutu (Indonezja) leżą na szczycie wulkanu. Często zmieniają barwę i potrafią wyglądać zupełnie inaczej z sezonu na sezon.
Różowe jeziora — na przykład Lake Hillier w Australii — zawdzięczają kolor mikroorganizmom i soli. Nie wszystkie zmieniają się w czasie; niektóre utrzymują odcień dość stabilnie.
Jeziora górskie i leśne latem bywają niebieskie jak niebo, a wiosną — mętnozielone, w zależności od topnienia śniegu, ilości materii roślinnej i przejrzystości wody.
Czasem zmiana ma charakter przejściowy i nieszkodliwy. Innym razem sygnalizuje, że coś jest nie tak.
Wraz ze zmianą klimatu badacze śledzą jeziora nie tylko z brzegu, ale i z orbity. Obrazowanie satelitarne pozwala uchwycić, kiedy — i dlaczego — kolor wody ulega zmianie.
To podejście pokazuje, jak jeziora reagują na ocieplenie, zanieczyszczenia i inne presje. Barwa działa jak wskaźnik — dyskretny sygnał, czy zbiornik ma się dobrze, czy wymaga ochrony.
Czy jeziora pozostaną kolorowe, pozostaje pytaniem otwartym. Jedne mogą utracić charakterystyczne odcienie, inne będą zmieniać je częściej przez upały, powodzie czy zanieczyszczenia.
Jedno wydaje się oczywiste: jeziora‑kameleony to coś więcej niż ładny kadr. To żyjące systemy, wrażliwe na wszystko, co dzieje się dokoła. A jeśli mają nas nadal zaskakiwać paletą barw, troska o przyrodę musi zamienić się z deklaracji w działanie.
