Berenike’de 2000 yıllık evcil hayvan mezarlığı bulundu

Kızıldeniz’den çok da uzak olmayan, Mısır’ın kumlarında arkeologlar alışılmadık bir mezarlık ortaya çıkardı — insanlar ya da hükümdarlar için değil; hayvanlar için: kediler, köpekler, maymunlar ve hatta buzağılar. Her biri özen, bağlılık ve yas duygusunu taşıyan neredeyse 600 gömü. Buluntu, Mısır, Hindistan ve Roma arasındaki ticaretin kilit kapılarından biri olan antik Berenike limanında yer alıyordu.

Nerede bulundu

Berenike, baharatın, kumaşın, mücevherin — ve hayvanların — Mısır’a, oradan da Roma dünyasına aktığı bir geçitti. Polonyalı arkeologlar on yılı aşkın süredir limanın çevresini araştırıyor. Son yıllarda çalışmalar, önce göze küçük görünen bir toprak parçasının aslında yaklaşık iki bin yıl önce işlemiş gerçek bir evcil hayvan mezarlığı olduğunu ortaya koydu.

Sırf hayvan değil

Arkeologlar 580’den fazla gömüyü belgeledi. Çoğu kedi, aralarında köpekler de var; ayrıca yaklaşık 200 maymun. Bunlar rastgele atılmış kalıntılar değil, gerçek mezarlardı. Hayvanlar, sanki uyuyormuş gibi yanlarına dikkatle yatırılmıştı. Kumaşlara sarılmış, battaniye parçalarıyla örtülmüş, yanlarına deniz kabukları, ip parçaları ve amfora kırıkları konmuştu. Bazılarının boyunlarında tasma bile vardı.

Özenle bakılmış maymunlar

En dokunaklısı maymun mezarlarıydı. Bu makaklar liman üzerinden Hindistan’dan getirilmişti. Onlara bakılmış; tedavi edilmiş, beslenmiş, hatta muhtemelen kucakta taşınmışlardı. Kemiklerinde iyileşmiş yaralanmalar görülüyor; birinin onlara sabırla ve zaman ayırarak ilgilendiğinin sessiz kanıtı.

Peki buzağılar?

Yakın zamanda iki buzağı da bulundu. Bunlardan biri dönemin ritüellerinde kullanılan kırmızı aşı boyasıyla örtülmüştü; diğeri ise kısmen bir amfora parçasıyla kapatılmıştı. Belki bir ayinin parçasıydılar, belki de birinin çok sevdiği hayvanlardı. Araştırmacılar henüz kesin konuşmuyor, fakat her iki gömü de kasıtlı ve özenli.

Maymunlar nereden geldi?

Berenike’deki maymunlar yerel değildi; Hindistan’dan getirilmişti. Bu tek başına, o dönemde Mısır’ın ticaretinin ne kadar canlı olduğuna işaret ediyor. Daha da dikkat çekici olan, uzak diyarlardan getirilen bu hayvanların yalnızca satın alınmadığı, yoldaş muamelesi gördüğü; merak nesnesi ya da salt bir zenginlik işareti değil, insana yakın varlıklar olarak görüldükleridir.

Tapınak ile çöplük arasında bir mezarlık

Dikkat çeken bir ayrıntı var: mezarlık, tapınağı andıran bir mekânla atıkların döküldüğü bir alanın arasında yer alıyordu. Kutsal ile gündeliğin yan yana gelişi. O dönemin insanları için, yaşamın akışıyla iç içe yaşamak, yas tutmak ve hatırlamak muhtemelen bu kadar doğal hissettiriyordu.

Neden önemli

Hayvan sevgisini çoğu zaman modern bir icat sanır, geçmişte onların nesne ya da sembol olarak görüldüğünü varsayarız. Berenike bunun aksini düşündürüyor. İnsanlar bağ kurmuş, yas tutmuş, vedalaşmış ve bir iz bırakmak istemiş: kimi zaman bir kumaş parçasında, kimi zaman pati yanına bırakılmış bir deniz kabuğunda, kimi zaman da sessiz bir uyku pozunda.