Abhazya’da uzun ömür nasıl mümkün oluyor? Asırlıkların alışkanlıkları ve araştırmalar

Abhazya’da yüzyılı aşan insanların hikâyeleri günlük sohbetlerin parçası; üstelik çoğu hâlâ şaşırtıcı derecede dinç hissediyor. Bu bir efsane değil: cumhuriyette uzun ömürlülerin kayda değer bir payı gerçekten var ve bu gerçek uzun süredir bilim insanlarının ve medyanın ilgisini çekiyor.

Bu insanlar kim?

20. yüzyılın ortalarında resmi kayıtlarda 100 yaşın üzerinde neredeyse 300 kişi bulunuyordu; bazılarının 120’yi de aştığı söyleniyordu. 1970 sayımında köy sakinlerinin yaklaşık yüzde 40’ı 90 yaşın üzerindeydi.

Yerel halk, hikâyesi National Geographic’e kadar ulaşan Khfafa Lasuria’yı hâlâ hatırlıyor. Anlatılanlara göre 128 yaşına kadar çay plantasyonunda çalıştı, 130’dan sonra ara sıra sigara içip şarap yudumladı ve 133’ünde bir halk müzik topluluğuyla sahne aldı. 100 yaşına kadar ata binen Temur Tarba’dan ve 120’sinde hâlâ kolektif çiftlikte çalışan Osman Bzhennia’dan da söz ederler. Bu tür örnek çok.

Araştırmalar neyi gösteriyor

Araştırmacılar birkaç tekrar eden örüntüye dikkat çekiyor. Pek çok asırlığın yakın akrabaları da uzun yaşamış. Çoğu kalabalık ailelerden geliyor: neredeyse yarısının dört ila altı çocuğu varmış, bazılarının ise ondan fazlası. Hiç çocuğu olmayanların oranı yalnızca yaklaşık yüzde 2–3.

Neredeyse hepsi geleneğe saygılı, fazla yemekten kaçınıyor, bayramlarda az miktarda şarap içiyor ve ileri yaşta bile hareketli kalıyor. Ailelerinde yaşlılara değer veriliyor ve kendilerini gerekli hissediyorlar; asırlıklar bunun önemli olduğunun altını özellikle çiziyor. Bu aidiyet ve işe yarama duygusunun ne kadar belirleyici göründüğünü görmezden gelmek zor.

Bilim insanları olguyu araştırmayı sürdürüyor

Birkaç yıl önce Abhazya, uzun ömür üzerine özel bir çalışma başlattı. Araştırmacılar 90, 100 ve üzerindeki yaş gruplarından veri topladı; amaç, böylesine uzun yaşamları şekillendiren unsurları belirlemek için ayrıntılı bir veri tabanı oluşturmaktı. Proje pandemi sırasında durdu, ancak yeniden başlayacak.

Görüşmelerde Abhaz araştırmacılar, her yıl yeni asırlıkların ortaya çıktığını söylüyor. Neredeyse hepsi akrabalarının yanında yaşıyor, sevdiklerine bakıyor ve basit ev işlerini sürdürüyor. Kimileri doksanlarının sonlarında bile yerinde durmak istemiyor. 100’ü aşmış bir kadının, misafirler için sofrayı kurmadığı için mahcup olduğunu hatırlatıyorlar; başkalarını gözetmenin o yaşta bile doğal bir refleks olarak kaldığına dair küçük ama ikna edici bir ayrıntı. Böyle sahneler bazen istatistiklerden daha çok şey anlatır.

Özetle

Abhazya’da uzun ömür, pasaporttaki bir sayıdan çok gündelik hayatın bir özelliği gibi. İnsanlar hareket halinde kalıyor, kendilerine saygı duyan ailelerin içinde yaşlanıyor, sade yiyor ve hayata soğukkanlılıkla yaklaşıyor. Bilim insanları tek bir neden saptamış değil; araştırmalar sürüyor. Bu arada bu anlatılar, günlük alışkanlıklarımıza daha dikkatli bakmamızı fısıldıyor: belki de uzun bir ömür, her günü nasıl yaşadığımızda başlıyor.