Doğu Londra’nın yeraltı efsanesi: William "Köstebek Adam" Little ve Mole House

Londra tarih kokar; ama şehrin en etkileyici sırları her zaman müzelerde ya da saraylarda saklanmaz. Bazen en çarpıcı hikâyeler sıradan sokaklarda, göze görünmeyen cephelerin ardında filizlenir. Doğu Londra’da yaşayan William Little’ın, komşularının Köstebek Adam diye andığı adamın öyküsü de onlardan biri.

Nasıl başladı

1960’larda William Little, Hackney’deki Mortimer Road üzerinde bir evi miras aldı. Bodrumda bir şarap mahzeni kazmak için işe koyuldu. Plan kısa sürede taşarak tek bir odanın ötesine geçti. Yıllar içinde evin altına oda, dehliz ve boşluklardan oluşan bir ağ yayıldı; tüneller yer yer sekiz metre derine indi.

Little, yıllarca el emeğiyle kazdı. Bunu sevdiğini, çalışmaktan haz aldığını söylerdi. Yeraltında eski arabalar, bir tekne, mobilyalar ve türlü ıvır zıvır biriktirdi. Mülk, çevrede oturanlar için sessiz bir muammaya dönüştü; merak uyandırıyor ama kendini ele vermiyordu.

Zemin çatlamaya başlayınca sorun patlak verdi

Önceleri komşular sadece şaşkındı. Sonra kaldırımda bir çukur açıldı; yol kelimenin tam anlamıyla çöktü. Şikâyetler peşi sıra geldi: elektrikler kesiliyor, su hatları aksıyor, evin çevresindeki zemin giderek çöküyordu.

2006’da yerel makamlar mahkemeye başvurdu. Little’ın kazı yapması yasaklandı ve evden tahliye edildi. Altyapı ekipleri tünelleri doldurmaya başladı. 33 ton molozu çıkardılar ve evin çökmesini önlemek için özel bir karışım pompaladılar. Fatura neredeyse 300 bin sterline ulaştı.

Mahkeme, borçlar ve ölüm

2008’de mahkeme, Little’ın tazminat ödemesine hükmetti. O ise borcunu kapatmadan, 2010’da hayatını kaybetti. Ev uzun süre boş kaldı; ta ki sanatçılar Sue Webster ve Tim Noble, mülkü 1,12 milyon sterline satın alana kadar.

İkili, binayı eksantrik ruhunu silmeden dönüştürmesi için ünlü mimar David Adjaye’yi davet etti. Ortaya çıkan yeni bölüm—Mole House—hikâyenin tonunu değiştirdi. Proje 2021’de mimarlık ödülü dahi kazandı.

Peki o gerçekte kimdi?

Kesin konuşmak zor. Kimi için Little, kuralları hiçe sayan ve komşularını riske atan biriydi. Kimine göreyse, kutu üzerindeki talimatları umursamadan kendi dünyasını kuran bir tür sanatçıydı. İki okuma da aynı anda doğru görünebilir; hikâye, takıntı ve bir kentin buna duyduğu huzursuz hoşgörü üzerine sessiz bir masal gibi okunuyor. 2024’te Financial Times, Little’ı kaybolmakta olan kentsel eksantrikliğin bir örneği olarak andı; tuhaf görünebilen ama şehre enerji ve karakter katan insanlar arasında saydı. Şehirlerin belleği, çoğu kez tam da bu aykırılıkların izinde canlı kalıyor.

Geriye ne kaldı

Bugün Little’ın evi bütünüyle elden geçirildi. Ama bıraktığı hikâye hâlâ akılda kalıyor. En sıradan mahallenin bile sahiden şaşırtıcı bir şeyi saklayabileceğini hatırlatıyor. Asfaltın, parke taşlarının ve derli toplu cephelerin altında, yalnızca merakı yüzünden bir kişinin oyduğu bambaşka bir dünyanın gizlenebileceğini de.