Edinburgh’da fırının üst katında yaşayan fil: 1705’in sıra dışı olayı

Komşularınızın tuhaf olduğunu düşünüyorsanız, 1705’te Edinburgh’da bir fırıncının bir kat üstünde kimin yaşadığını duyana kadar bekleyin. Evet, gerçek bir Hint fili — kocaman, gürültücü ve, ortaya çıktığı üzere, pek de rahat bir komşu sayılmazdı.

Altta fırınlar, üstte bir fil

1705 yılının Kasım ayında, Adam Kerr adlı yerel bir fırıncı şehir mahkemesine şikâyette bulundu. Dilekçesinde, Abraham Sever adlı bir adamın fırının üst katında bir fil beslediğini söyledi. Yazışmaya göre hayvan sürekli su döküyor, dışkısı sızarak fırına iniyordu. Tavan, fırınlar ve somunlar zarar görüyordu. Üst katta fil varken hamur yoğurmayı hayal etmek bile güç.

Olay Edinburgh’un eski merkezindeki Fishmarket Close’ta yaşandı. Burası konutların bulunduğu bir binaydı; kimse Hindistan’dan gelmiş devasa bir kiracıyı beklemiyordu. Sahne, ilk anda şehir efsanesini andırsa da belgeler aksini koyuyor.

Bir fil Edinburgh’a nasıl geldi?

Meğer fili getiren kişi yine Abraham Sever’di. Hayvanı ücret karşılığı seyirciye göstermeyi planlıyordu. Hatta şehir meclisine başvurup bu tür gösteriler için resmi izin aldı; şartlardan biri, gelirin bir kısmının yoksullara ayrılmasıydı.

O dönemde Avrupa’yı maymunlar, aslanlar, filler gibi egzotik hayvanlarla dolaşmak modaydı. İnsanlar onları görmek için memnuniyetle para ödüyordu. Gösteriler arasında bu canlıların nerede kaldığını ise pek az kişi düşünüyordu. Dar taş binaların böyle “konuklara” pek elverişli olmadığı aşikâr, ama şehir hayatı çoğu zaman böyle idare edilirdi.

Filin akıbeti ne oldu?

Birkaç ay sonra, 1706 baharında, fil başka bir İskoç kasabasında, Hamilton Sarayı’nda bir düşesin huzurunda sergilenirken görüldü. Ardından kuzeye doğru yolculuğuna devam etti ve tarihçilerin kanaatine göre Dundee yakınlarındaki Broughty Ferry civarında öldü. Böylece İskoçya’daki yolculuğu sona erdi.

Fırıncının şikâyetinin akıbeti belirsiz. Belki de fil taşındı ve mesele onunla birlikte ortadan kayboldu; tazminat ya da para cezasına dair herhangi bir kayıt günümüze ulaşmadı.

Neden önemli

Bu, geçmişten gelen tuhaf bir anekdottan ibaret değil. Üç yüzyıl önceki bir kenti yakalıyor: bugünkü düzenlemelerden önceki dönemi, ihtimal dışı komşulukları ve evde ne besleyebileceğinize dair çok az sınırı. Bugün hayal bile edilemez; o zaman ise Edinburgh’da sıradan bir gündü. Hikâye, bir şehrin gündelik hayatının ne kadar esnek olabildiğini de hatırlatıyor.