Avrupa’da yılbaşı falı: Finlandiya’da kalay dökme ve Bulgaristan’ın banitsası

Yeni yıl Avrupa’ya gelirken, insanlar—başka yerlerde olduğu gibi—önlerinde ne olduğuna dair küçük bir ipucu arıyor. Yöntemler değişiyor: Kimi erimiş metale başvuruyor, kimi içine mesaj saklanan bayram yemeklerine. Şaşırtıcı olan, bu adetlerin yalnızca eğlendirmekle kalmayıp aile kutlamalarının dokusuna sinmesi.

Avrupa’da hâlâ yaşayan yılbaşı fal gelenekleri ve insanların onlardan okudukları anlamlar şöyle.

Finlandiya: bir damla kalayda geleceğe bakış

Finlandiya’da yılbaşı arifesinde, ülkenin en bilinen yerel uygulamalarından biri sürdürülüyor. Küçük bir kalay parçası (bazen alüminyum ya da mum) eritilip soğuk suya dökülüyor. Ani temas tuhaf şekiller ortaya çıkarıyor. Eğlence de burada başlıyor: İnsanlar oluşan kıvrımları okuyarak gelecek yılın neler getirebileceğini kestirmeye çalışıyor.

Bir kalp belirse aşka, küçücük bir tekne çıkarsa yolculuğa işaret ettiği düşünülür. Yorum bakana göre değişir; önemli olan ortak neşedir.

Eskiden kurşun kullanılırdı; bugün onun yerini daha güvenli malzemeler alıyor.

Gelenek Avrupa’nın başka yerlerinden Finlandiya’ya gelmiş olsa da özellikle orada yaygınlaştı ve birçok aile her yılbaşında bu ritüeli sürdürüyor.

Bulgaristan: falı böreğin içine saklamak

Bulgaristan’da gelecek, yemek üzerinden okunuyor. Bayram sofrasında banitsa, yani kat kat hamurla yapılan bir börek yer alıyor. İçine önceden dilekler ya da şakacı öngörüler yazılı küçük notlar gizleniyor.

Herkese sürprizli bir dilim düşüyor. Bazen içine bir de para saklanıyor; onu bulan kişinin bütün yıl boyunca şanslı olacağına yoruluyor.

Notlar her şeye işaret edebiliyor—işte başarı, sağlık, aşk ya da bir yolculuk. Herkesi içine çeken, çocukları da yetişkinleri de neşelendiren hafif bir oyun.

Metal ile suyun buluştuğu başka yerler

Finlandiya’daki geleneğe benzer biçimde, Almanya ve Avusturya dâhil Avrupa’nın başka bölgelerinde de erimiş metalin suya döküldüğü versiyonlar görülmüş. Buralarda da bir zamanlar erimiş kurşun suya bırakılır, ortaya çıkan şekiller yorumlanırdı. Gelenek bugün daha seyrek; yine de kimi yerlerde hatırlanıyor ve bayramlarda yeniden ortaya çıkıyor.

Neden önemli

İlk bakışta bu fal oyunları sadece eğlence gibi durur. Oysa yeni yıla umutla adım atma arzusunu görünür kılar. İnsanlar güler, tahminlerini paylaşır, olabilecekleri düşünür. O ortak merak aileleri birbirine yaklaştırır, havayı yumuşatır, kutlamayı daha sıcak kılar.

Birçok gelenek de zamana uyum sağladı: metalin yerini sık sık mum alıyor, böreklerin içine saklanan şakalar yaşa göre seçiliyor ve batıl inançlar yerini yumuşak bir mizaha, iyi dileklere bırakıyor.