Tac Mahal efsaneleri: sahiden ne kadar gerçek?

Tac Mahal, dünyanın en kolay tanınan mimari başyapıtlarından biri. Salt güzelliğinin ve ardındaki aşk hikayesinin ötesinde, mermerine yapışmış bir efsaneler kümesi var. Kimileri neredeyse doğaüstü bir tını taşıyor; kimileri ise düpedüz film senaryosu gibi. Gelin, hangilerinin ayakta kaldığını, hangilerininse hoş ama hayali anlatılar olduğunu ayıklayalım.

Siyah Tac Mahal efsanesi

Popüler bir anlatıya göre, İmparator Şah Cihan, eşinin anısına ışıl ışıl beyaz Tac’ı yükselttikten sonra, bu kez siyah mermerden ikinci bir türbe planladı. Rivayet, iki yapının Yamuna’nın iki yakasında birbirine bakacağını ve bir köprüyle bağlanacağını söyler.

Bu masalı 17. yüzyıl Fransız seyyahı Jean-Baptiste Tavernier’in satırları uçurdu. Ancak güncel araştırmalar farklı bir yöne işaret ediyor: Siyah bir Tac’ın tasarlandığına dair kanıt yok. Yakında bulunan koyu taşlar da zamanla kararmış sıradan beyaz mermer çıktı.

Yine de aynalı bir türbe fikri, sanatçıların, yazarların ve sinemacıların hayal gücünü beslemeyi sürdürüyor.

Ustaların bir daha benzerini yapamasın diye gözleri kör mü edildi?

Bir başka efsane, Şah Cihan’ın, proje biter bitmez, ustaları bir daha böylesini inşa edemesinler diye kör ettirdiğini, hatta idam ettirdiğini ileri sürer.

Gerçekte bunun bir kanıtı yok. Üstelik Tac’ta çalışan pek çok mimarın daha sonra başka yapılar tasarladığı biliniyor; bu yüzden hikaye, olay kaydından ziyade dramatik bir gözdağı gibi duruyor.

Tac Mahal bir zamanlar Hindu tapınağı mıydı?

20. yüzyılın ortalarında Hintli tarihçi Purushottam Nagesh Oak, Tac’ın aslında Şiva’ya adanmış bir tapınak olduğu görüşünü ortaya attı. Hindu mabetlerini andıran bazı mimari unsurlara dikkat çekti ve arazide daha eski bir kutsal mekan bulunduğunu ileri sürdü.

Çoğu tarihçi aynı fikirde değil. Yoğun bir belge külliyatının, eski bir yapının dönüştürülmesinden ziyade bir türbenin inşa edildiğini doğruladığını vurguluyorlar. Yine de kuram, kimi çevrelerde destek bulmayı sürdürüyor.

Britanyalılar Tac Mahal’i söküp satmayı planladı mı?

19. yüzyılda Hindistan genel valisi William Bentinck’in Tac’ı parçalara ayırıp mermerini İngiltere’de satmayı düşündüğüne dair bir anlatı dolaşır.

Tarihçiler bunu söylenti sayıyor. Bentinck’in harap olmuş Hint saraylarından malzeme sattığı doğru; ancak Tac Mahal’i yıktırmayı planladığını doğrulayan bir kayıt yok.

Tac Mahal efsaneleri neden kalıcı?

İnsanlar gizeme çekilir; hele böylesine görkemli yerlerin çevresinde. Efsaneler, hem gezginler hem araştırmacılar için merakın üzerine bir kat daha koyar — ve kuşkusuz anlatması da caziptir.

Bugün, bir bilgiyi doğrulamak saniyeler sürse bile bu hikayeler dolaşımda kalıyor. Kimi zaman güzel bir anlatı, kuru bir dipnota ağır basıyor; belki de mesele tam olarak bu.

Değişmeyen bir şey var: İnsanlar üzerine hangi sırları yakıştırırsa yakıştırsın, Tac Mahal şaşırtmayı sürdürüyor.