Machu Picchu: İnka başyapıtının terk edilişine dair en güçlü teoriler

Machu Picchu, yeryüzündeki en şaşırtıcı yerlerden biri. Peru dağlarının arasında saklı bu kadim İnka kenti, Amerikalı kâşif Hiram Bingham’ın 1911’de ortaya çıkarmasına kadar unutulmuş halde kaldı. O günden bu yana arkeologlar duvarlarını, teraslarını ve tapınaklarını didik didik inceledi; yine de bir soru yerinde duruyor: İnsanlar burayı neden ansızın terk etti? Sakinleri nereye gitti?

Kentin nasıl ortaya çıktığı ve neden inşa edildiği

Machu Picchu 15. yüzyılda, İnka gücünün doruğunda şekillendi. Aynı anda hem hükümdarın ikametgâhı, hem kutsal bir alan, hem de muhtemelen düşmanlardan saklanmak için bir sığınak işlevi gördü. Aradan yüzyıllar geçmesine rağmen taş işçiliği sanki dün yerleştirilmiş gibi duruyor. İnka ustaları harçsız taş yapımını mükemmelleştirmişti; kullandıkları teknikler araştırmacıları hâlâ şaşırtıyor.

Kent, deniz seviyesinden neredeyse 2,5 kilometre yüksekte, dağların tepesinde yükseliyordu. Bu rakım güvenliği artırsa da yiyecek ve su tedarikini zorlaştırıyordu. Üstelik tüm bu avantajlara karşın insanlar çekip gitti. Neden?

Varsayım 1: Yıkıcı bir hastalık

En sık tartışılan açıklamalardan biri bir salgın. 16. yüzyılda İspanyollar Güney Amerika’ya geldiğinde, bu toprakların bilmediği hastalıkları da beraberinde getirdiler. Örneğin çiçek hastalığı milyonlarca insanı, İnka halkını da, yok etti. İspanyollar Machu Picchu’ya asla girmemiş olsa bile, hastalık tüccarlar ya da yolcular aracılığıyla buraya ulaşmış olabilir.

Enfeksiyon kente kadar girdiyse, sakinler hayatını kaybetmiş ya da ondan kaçmak için ayrılmış olabilir. Ancak şimdilik bunu kesinleştiren sağlam kanıt yok.

Varsayım 2: Başka yere taşınma

Başka bir yaklaşım, ayrılığın hastalıktan değil, verilen bir emirden kaynaklandığını öne sürüyor. İspanyol fethinin ilerlediği dönemde İnka önderleri, direnişin sürdüğü son büyük İnka kenti Vilcabamba gibi, daha elverişli bir yere taşınmaya karar vermiş olabilir.

Eğer durum buysa, Machu Picchu önemini yitirmiş, insanlar da daha yaşanılır bir düzen arayışıyla oradan ayrılmış demektir.

Varsayım 3: Kıtlık ve zor zamanlar

Bir başka olasılık da kıtlık. İspanyollar, İnka kentlerini birbirine bağlayan yolları sekteye uğrattı; bu da Machu Picchu’ya erzak ulaştırmayı zorlaştırdı. Düzenli tedarik olmadan, günlük hayatın orada sürdürülmesi imkânsız hale gelmiş olabilir.

Arkeologlar ne diyor?

Araziyi inceleyen araştırmacılar, savaşın ya da toplu ölümlerin izlerine rastlamadı. Bu bulgular, ani bir felaketten çok, gönüllü bir ayrılığa işaret ediyor. Yine de tüm eşyalar toplanmamış; bu küçük ayrıntı, aceleye getirildiğini düşündürüyor.

Bu gizem çözülecek mi?

Bugün araştırmacılar Machu Picchu’yu modern araçlarla incelemeyi sürdürüyor. Örneğin havadan yapılan taramalar, yeni ipuçları aramak için yüzeyin altındaki gizli katmanları tarıyor. Belki bir gün, kanıtlar teraziyi bu varsayımlardan birinin lehine eğecektir.

Şimdilik Machu Picchu, yalnızca bir mimari başyapıt değil; tarihin en etkileyici bilmecelerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.