Urak Lawoi: Ko Lipe'de deniz göçebelerinin yaşamı

Tayland'ın en uç köşesinde, Andaman Denizi'nin ılık dalgaları arasında, kuşaklar boyunca alışılmış kalıpların dışında kalan bir yaşam sürüyor. Urak Lawoi diye bilinen, sıkça deniz göçebeleri olarak anılan bu halk, anakarada dolaşmaz; onların güzergâhı açık sular, yuvaları adalar ve teknelerdir.

Urak Lawoi kimlerdir

Bu topluluklar güney Tayland'da, Ko Lipe dâhil çeşitli yerlerde yaşıyor. Geçmişte neredeyse tamamen göçer bir düzenleri vardı—yer değiştirir, balık tutar, kabuklu toplar ve denizin sunduğuyla geçinirdi. Kendilerine denizin insanları derler; bugün bile etrafları hızla dönüştükçe su, hem geçimlerinin hem de ilhamlarının başlıca kaynağı olmaya devam ediyor.

Dilleri ve gelenekleri

Urak Lawoi’nin Malaycaya yakın, kendilerine özgü bir dili var. Ancak bu dilin kullanım alanı daralıyor—özellikle çocuklar arasında. Okullarda eğitim Tayca yürütülüyor ve anadil adım adım geri çekiliyor. Bu gidişat sürerse, zamanla yok olma riski taşıyor.

Kültürleri derin: şarkı söyler, dans eder, bayramları kendi kurallarıyla kutlarlar ve çevrelerindeki her şeyin—ağaçların, suyun, rüzgârın—canlı olduğuna inanırlar. Bazı köylerde bugün Budist tapınakları ve diğer inançların etkileri görülüyor; yine de öz pratiklerin odağında doğa duruyor.

Turizm geldiğinde

Urak Lawoi’nin yoğun yaşadığı Ko Lipe, son yıllarda ziyaretçilerin cazibe merkezi haline geldi. Göz alıcı kumsalları ve berrak suları nedeniyle Tayland’ın Maldivleri diye anılıyor. Refah kapıyı çaldı, fakat beraberinde ciddi bir baskı da getirdi.

Yerel halkın eskiden kullandığı avlanma alanlarının bir kısmı otellere dönüştü. Uzun süre kendilerinin saydıkları araziler zaman zaman başkalarının eline geçiyor. Bazı aileler kıyıya erişimini kaybediyor ve bununla birlikte alışık oldukları yaşam ritmi de kesintiye uğruyor. Bu sadece bir ekmek teknesinin sarsılması değil; deniz, kimliklerinin ayrılmaz bir parçası.

Bundan sonrası

Urak Lawoi kültürünün yaşamasına destek veren girişimler var: çocukların anadillerini öğrendiği okullar ve çeşitli destek programları. Bugün hâlâ tekne yapıyor, denize açılmadan önce ritüellerini sürdürüyor ve atalarının nasıl yaşadığını çocuklarına anlatıyorlar. Bu gelenekler kuşaktan kuşağa aktarıldıkça, bu halk da varlığını sürdürecek.