Petra’nın dehası: çöldeki su yönetimi ve kaya anıtları

Ürdün çölünün kalbinde, amansız kayalıkların ve kavurucu rüzgârların kıskacında saklı bir kent yatıyor. Petra, sıradan bir antik yerleşimden fazlası; doğaya meydan okuyan bir mühendislik harikası. Nabatiler susuz, kupkuru bir vadiyi nasıl oldu da ticaret ve kültürün canlı bir kavşağına dönüştürdü? Kayadan tapınaklar yontmalarını ve her yudumu paha biçilemez suyu güvenceye almalarını hangi teknikler mümkün kıldı?

Bugün ayakta kalanlar ölçek olarak nefes kesici. Yine de kentin asıl mucizesi cephelerde değil; yaşamın neredeyse imkânsız olduğu yerde kök salmasını sağlayan sessiz, akıl dolu sistemlerde.

Petra su sorununu nasıl çözdü?

Yaşam suya bağlı. Çölde bu inatçı bir mesele: yağmur seyrek yağar ve geldiğinde de önüne kattığını süpüren şiddetli sağanaklar halinde gelebilir. Nabatiler bu meydan okumayı bütünleşik bir sistemle karşıladı. Kanallar ve borular yağmur sularını ihtiyaç duyulan yerlere yönlendirdi. Rezervuarlar kurak dönemler için biriktirdi. Filtreler suyu temizledi ve güvenle içilebilir kıldı.

En parlak hamle, kenti yıkıcı taşkınlardan korumak için bir nehri şehrin etrafından dolaştıran 86 metrelik bir tüneldi.

Yapılar kayalıklara nasıl oyuldu?

Petra’nın ünlü anıtları, Al‑Khazneh de dahil, sıradan evler gibi inşa edilmedi — doğrudan kayaya oyuldular. Bu nasıl başarılmış olabilir?

Büyük olasılıkla ustalar yukarıdan aşağıya çalıştı: önce üst bölümleri biçimlendirip sonra aşağıya indiler; böylece çökme riskini azaltmış oldular. Taş önce kaba kesildi, ardından keskilerle milim milim inceltildi.

Arkeologlar ayrıca ahşap iskele izlerine rastladı; bu da ustaların kayalıkların en yüksek kısımlarına ulaşmak için iskeleden yararlandığını düşündürüyor.

Bugün Petra’da neler ayakta?

Petra’nın en bilinen anıtı Hazine anlamına gelen Al‑Khazneh. 40 metreyi bulan cephesi doğrudan kayaya oyulmuş; sütunlar, heykeller ve kabartmalarla bezenmiş. Kesin amacı hâlâ belirsiz.

Öne çıkan diğer yapılar arasında, dev cepheli dağ yamacındaki Ad‑Deir (Manastır) ve Nabati seçkinlerin kayaya oyulmuş gömütleri olan Kraliyet Mezarları yer alıyor.

Bugün Petra bir UNESCO Dünya Mirası ve Yeni Dünyanın Yedi Harikası’ndan biri. Arkeologlar kenti incelemeyi sürdürüyor, Nabatilerin teknik çözümlerine dair daha fazlasını açığa çıkarıyor. 3B tarama gibi modern araçlar bu anıtların gelecek kuşaklar için korunmasına yardımcı oluyor; burada dehanın süs değil, bizzat hayatta kalma olduğu gerçeğini hatırlatıyor.