Malezya’da kral nasıl seçiliyor? Döner monarşi sistemi

Bir ülke düşünün: kral seçimle geliyor — hem de süreli. Ne halk oy veriyor ne parlamento; aday, diğer kralların arasından çıkıyor. Üstelik ömür boyu değil, sadece beş yıl. Bu bir kurgu ya da şaka değil. Burası Malezya.

Malezya’da güç kimde?

Malezya tek bir devletten fazlası; 13 eyaletten oluşan bir birlik. Bunların dokuzunda yönetimde hükümdarlar var — sultanlar ve diğer geleneksel liderler. Bu dokuz isim dikkat çekici bir düzeni paylaşıyor: içlerinden biri tüm ülkenin kralı oluyor. Ama sonsuza dek değil; yalnızca beş yıllığına.

Kral nasıl seçiliyor?

Her beş yılda bir, dokuz hükümdar kapalı kapılar ardında toplanıp aralarından birini bir sonraki devlet başkanı olarak belirliyor. Oylama gizli yürütülüyor. Bir dönüşüm sırası bulunsa da, biri görevi reddederse ya da başka nedenlerle üstlenemezse sıra değişebiliyor.

Son seçim Ocak 2024’te yapıldı. Yeni kral Johor’dan çıktı: Sultan Ibrahim Iskandar, Malezya’nın 17. devlet başkanı oldu. Yüksek sınıf otomobillere düşkünlüğü, iş dünyasına ilgisi ve dobra çıkışlarıyla bilinen profili doğal olarak dikkat çekiyor.

Kralın görevi ne?

Malezya kralının rolü büyük ölçüde temsili: törenlere katılır, yasaları imzalar, ulusal kutlamalarda yer alır. Buna rağmen makam gerçek yetkiler de taşır: başbakanı atayabilir, parlamentoyu feshedebilir ve af yetkisini kullanabilir.

Bu yetki, siyasi kriz anlarında daha da belirleyicidir. Hükümeti kimin kuracağı belirsiz kaldığında son karar kraldadır. Böyle anlarda taç, sistemin denge unsuru gibi çalışır.

Neden böyle bir düzen kuruldu?

Bu düzenin özü dengedir. Her sultan bir gün ülkeye liderlik etme şansına sahip olduğunu bilir; bu da eyaletler arasında birlik hissini pekiştirir ve tek bir federasyon içinde farklı kültür ve geleneklere saygıyı canlı tutar.

Beş yılda bir gerçekleşen devir-teslim aynı zamanda bir tür tazelenme işlevi görür. Gücün tek bir kişide uzun süre toplanmasını önler, kurumu esnek ve tepkisel kılar.

Eksileri var mı?

Elbette var. Beş yıl, büyük fikirlerin olgunlaşması için her zaman yeterli değildir. Ayrıca bir kral sağlık, kişisel tercih ya da başka nedenlerle görevden erken ayrılırsa, hemen ardından ne olacağı sorusu belirir. Böyle örnekler yaşandı; ancak ayrıntıların sınırlı kalması, ister istemez yorumlara alan bırakabiliyor.

Gerçekten benzersiz mi?

Evet. Bu modeli kullanan başka bir ülke yok. Başka yerlerde taht kan bağıyla miras kalır ya da monarşi büyük ölçüde sembolik bir çerçeveye çekilmiştir. Malezya’da ise monarşi yaşayan bir mekanizma olarak kalıyor — işliyor ve uyum sağlıyor.

Bundan sonra ne var?

Şimdilik sistem istikrar duygusu veriyor. Yine de gelecekteki baskılarla — siyasi belirsizlikle, sosyal medyanın yükselen etkisiyle, dalgalanan kamuoyu eğilimleriyle — nasıl başa çıkacağını kimse kesin olarak bilmiyor. Dengeler değişebilir; ancak dönüşümlü modelin dirençli yapısı şimdiden kendini kanıtladı.

Malezya, krallığın bile esnek ve çağdaş olabileceğini gösteriyor. Ve beş yıl sonra, bir sonraki kral yine beklenmedik bir isim olabilir.