Sylwester na świecie: jak różne kraje witają Nowy Rok

Sylwester to chwila, gdy ludzie na całym świecie żegnają miniony czas i witają przyszłość pełną nadziei i planów. Sens jest uniwersalny, ale sposoby świętowania – skrajnie różne. Każdy kraj dokłada własny smak: rytuały, symbole i nawyki odbijające historię i codzienność. Dzięki temu to święto bywa jednocześnie swojskie i zaskakująco odmienne – wszystko zależy od miejsca, z którego patrzymy. I w tym cały jego urok.

USA

W całych Stanach Zjednoczonych Nowy Rok jest głośny i efektowny: po równo domówek, rodzinnych spotkań i wielkich widowisk publicznych. Towarzyszy mu poczucie nowego otwarcia i spokojna wiara, że nadchodzą lepsze dni.

Mało co tak oddaje ten klimat jak opadanie kryształowej kuli na nowojorskim Times Square. Setki tysięcy osób obserwują, jak lśniąca kula zsuwa się po maszcie w ostatniej minucie przed północą – tradycja zapoczątkowana w 1907 roku stała się skrótem myślowym amerykańskiego Nowego Roku. Zjazd łączy się z odliczaniem, fajerwerkami, wirującym konfetti i energią tłumu, której nie sposób pomylić z niczym innym.

O północy w całym kraju odlicza się wspólnie. Rozbrzmiewają dzwony, niebo rozświetlają pióropusze fajerwerków, a tłumy składają sobie życzenia szczęśliwego roku.

Jest też pocałunek o północy – traktowany jako dobra wróżba i obietnica silniejszych więzi w nadchodzących miesiącach.

Szampan to klasyka gatunku; najczęściej strzela dokładnie o północy, by wznieść toast za nowy początek.

Wielkie miasta – od Las Vegas, przez Chicago, po San Francisco – organizują widowiskowe pokazy sztucznych ogni. Rankiem 1 stycznia w wielu miejscach odbywają się parady; wśród nich wyróżnia się Rose Parade w Pasadenie ze swoimi imponującymi platformami zdobionymi kwiatami.

Amerykanie lubią czystą kartę, więc postanowienia noworoczne to niemal rytuał: cele związane ze zdrowiem, karierą, relacjami czy rozwojem osobistym. Nawet jeśli nie wszystkie się spełnią, sam moment ich wyznaczania ustawia myślenie na przyszłość.

W niektórych miastach, m.in. w Seattle i Nowym Jorku, rok zaczyna się morsowaniem: krótką kąpielą w lodowatej wodzie, symbolem odnowy – dosłownym wstrząsem na dobry początek.

Brazylia

W Brazylii Réveillon rozwija się jak świetlista wstęga muzyki, ruchu i emocji. To święto odnowy i wdzięczności, stworzone na ciepłe noce i horyzont oceanu.

Klasyczną sceną jest plaża Copacabana w Rio de Janeiro. Miliony ludzi podziwiają około piętnastominutowy pokaz fajerwerków, który rozświetla morze i miasto feerią barw. Koncerty na żywo, samba i występy utrzymują rytm do późna.

Noszenie bieli to kluczowa tradycja związana z wierzeniami afro-brazylijskimi i boginią morza Yemanjá. Biały ma przynosić powodzenie, harmonię i spokój.

Wzdłuż wybrzeża składa się Yemanjá ofiary – kwiaty, świece, owoce albo maleńkie łódeczki puszczane na wodę w nadziei na jej przychylność. Jeśli fale unoszą dary, uznaje się to za dobry znak.

Jest też rytuał przeskakiwania przez siedem fal – każdy skok to osobne życzenie na nadchodzący rok.

W metropoliach takich jak São Paulo, Salvador czy Brasília ulice wypełniają się wielkimi imprezami. Fajerwerki są punktem obowiązkowym.

Meksyk

Nowy Rok w Meksyku łączy radość z symboliką. To czas wdzięczności za minione miesiące, nadziei na lepsze i cichego dopingowania marzeń, by zakorzeniły się na dobre – z hiszpańskim dziedzictwem, lokalnymi zwyczajami i starymi przesądami w tle.

Jak w Hiszpanii, wraz z uderzeniami zegara o północy zjada się 12 winogron – po jednym na każdy miesiąc i każde związane z osobnym życzeniem.

Znaczenie ma kolor, nawet tego, co się zakłada:

Czerwony – na miłość i namiętność.

Żółty – na dostatek i finansowe szczęście.

Zielony – na zdrowie.

Biały – na pokój i harmonię.

Niektórzy dobierają pod to nawet kolor bielizny, zgodnie z tym, jakiego roku sobie życzą.

Jeśli marzą się podróże, pomaga rytuał walizki: o północy bierze się torbę i obchodzi z nią dom, zapraszając wyprawy – bliskie albo dalekie.

W przededniu Nowego Roku domy się sprząta, a nocą zamiata symbolicznie pecha minionych miesięcy – bywa, że kurz wynosi się na zewnątrz, zostawiając go definitywnie za sobą.

Świąteczne stoły rozświetlają świece w różnych barwach – czerwone na miłość, zielone na pieniądze, białe na pokój, żółte na zdrowie – zapalane o północy przy modlitwie albo cichych życzeniach.

Niektórzy trzymają w dłoniach monety, gdy wybija północ, by przyciągnąć dostatek. Inni wrzucają złoty pierścionek do kieliszka szampana – w obietnicy obfitości.

Świętowanie toczy się i w domach, i na ulicach – z muzyką, tańcem i dekoracjami rozlewającymi się aż po późną noc.

1 stycznia jest spokojniejszy: odwiedziny w rodzinie i czas w kościele, by podziękować i poprosić o błogosławieństwo.

Południowa Afryka

W Południowej Afryce Nowy Rok jest barwny, żywiołowy i zdecydowanie plenerowy – napędzany muzyką, tańcem i mozaiką tradycji odzwierciedlających różnorodność kraju.

Ciepła pogoda zachęca do zabawy na plażach, w parkach i na ulicach. Kapsztad, Johannesburg i Durban organizują duże wydarzenia i festiwale.

W Kapsztadzie popularnym miejscem jest Victoria & Alfred Waterfront – z koncertami, występami i świetlnymi pokazami.

Jedną z najsłynniejszych tradycji pozostaje Cape Town Minstrel Parade, czyli „Kaapse Klopse”, 2 stycznia. Uczestnicy w barwnych strojach śpiewają, tańczą i maszerują ulicami – to święto o korzeniach wiązanych z końcem niewolnictwa, które dziś mówi przede wszystkim o radości i wolności.

Nocą króluje muzyka: afrykańskie bębny, jazz, gospel i pop niosą ludzi w taniec do białego rana.

W niektórych regionach zrywa się symbolicznie ze starym – pozbywając się niechcianych rzeczy, a nawet je paląc, by zostawić za sobą to, co negatywne, i wejść w rok z czystą kartą.

Etiopia

Etiopia wita nowy rok inaczej niż większość świata, według własnego kalendarza wywiedzionego ze starożytnej rachuby aleksandryjskiej. Enkutatash przypada 11 września (lub 12 września w roku przestępnym), tuż po końcu pory deszczowej – w momencie kojarzonym z odnową i płodnością, który ma w etiopskiej kulturze szczególną wagę.

Etiopski kalendarz biegnie o siedem–osiem lat za gregoriańskim, więc Enkutatash otwiera nowy rok według innej rachuby. Święto wiąże się z powrotem królowej Saby po wizycie u króla Salomona.

To czas pierwszych wiosennych kwiatów. Jasnożółte kwiaty meskel pokrywają doliny i wzgórza – żywy symbol odrodzenia i radości, często darowany bliskim.

Silny jest wymiar religijny: w przeddzień Enkutatash wierni idą do kościoła, by podziękować i poprosić o błogosławieństwo. Poranna liturgia przyciąga dorosłych i dzieci.

Dzieci odgrywają ważną rolę – ubrane odświętnie chodzą grupami od domu do domu, śpiewając tradycyjne pieśni i otrzymując w zamian smakołyki, pieniądze lub drobne podarki. Przypomina to kolędowanie, ale w etiopskim wydaniu.

Rodziny spotykają się przy muzyce, tańcu i suto zastawionym stole. Tradycyjne tańce – w tym barkowy eskista – budują ciepłe poczucie wspólnoty.

W niektórych regionach domy wcześniej odświeża się i dekoruje kwiatami – cichym gestem powitania tego, co nowe.

Australia

W Australii Nowy Rok przychodzi w letnim powietrzu – świętowany na plażach, w parkach i nad wodą. Nastrój jest swobodny, towarzyski i lubi rozmachem robić wrażenie.

Gwiazdą programu są fajerwerki w Sydney. Pokaz w zatoce, na tle Harbour Bridge i Opery, należy do najbardziej widowiskowych na świecie. Tysiące ludzi gromadzi się na nabrzeżach i w parkach, by oglądać to z bliska.

Pokazy są dwa: wcześniejszy, rodzinny o 21:00, i główny o północy – oglądany na żywo także przez miliony przed ekranami.

Plaże to naturalne miejsca spotkań – Bondi w Sydney czy St Kilda w Melbourne zamieniają się w centra pikników, grillowania, gier i tańca.

Kultura barbecue jest tu w swoim żywiole: na ruszt trafiają steki, owoce morza (zwłaszcza krewetki), kiełbaski i warzywa, a rodziny i przyjaciele przeciągają biesiadę do późnych godzin.

Festiwale muzyczne to część tutejszej tkanki, w tym wielomiejskie Falls Festival – międzynarodowe i lokalne składy nadają ton pierwszym chwilom roku.

Wielu wybiera parki narodowe, by spędzić przełom roku w naturze – ciszej, bez pośpiechu i z dala od miejskiego zgiełku.

Wspólne odliczanie do północy wybrzmiewa jak jeden puls, a miejscami tradycja przybiera lokalny wymiar: na Tasmanii wielu ogląda fajerwerki z łodzi, a mniejsze miasteczka organizują uliczne zabawy z muzyką i tańcem.

Nowa Zelandia

Nowa Zelandia wita nowy rok latem, często pośród pocztówkowych krajobrazów. Dzięki strefie czasowej należy do pierwszych miejsc na świecie, które zmieniają datę – globalna zabawa nierzadko spogląda właśnie tutaj.

Normą są plenerowe spotkania: plaże, parki i jeziora stają się salonami do pikników, grillowania i wodnych zabaw.

Popularne miejsca, jak plaża Mount Maunganui, Rotorua czy Park Narodowy Fiordland, przyciągają mieszkańców i turystów; imprezy, koncerty i fajerwerki dodają im koloru.

Festiwale muzyczne są w tutejszym DNA. Rhythm and Vines w Gisborne – ulubiony plener – gromadzi młodszą publiczność i należy do najwcześniejszych dużych wydarzeń noworocznych. Northern Bass w Northland to gratka dla fanów muzyki elektronicznej. Zagraniczne gwiazdy i lokalne składy budują nastrój wolności i świętowania.

Dla Maorysów tradycyjny nowy rok, Matariki, przypada w czerwcu, wraz z pojawieniem się Plejad. Współczesny Nowy Rok również ma swoje miejsce, a niektóre rodziny wplatają elementy kultury – pieśni, hakę i momenty wdzięczności wobec natury i przodków.

Wielu wybiera kempingi i kilkudniowe szlaki, by przywitać rok w spokojniejszym rytmie.

Po nocnych szaleństwach 1 stycznia bywa łagodny – czas dla bliskich albo po prostu plaża i słońce.

Rosja

W Rosji Nowy Rok to jedno z najbardziej ukochanych świąt – czas, by zebrać się razem, pożegnać stare i powitać nowe z odrobiną czaru.

W centrum stoi choinka, przystrajana na kilka dni przed końcem roku bombkami, światełkami, gwiazdą lub iglicą na szczycie, łańcuchami i figurkami. Dorośli i dzieci chętnie tańczą wokół niej, a prezenty czekają pod drzewkiem do północy albo do poranka 1 stycznia.

Dziadek Mróz przynosi podarki, wspierany przez swoją wnuczkę, Śnieżynkę. Łatwo go rozpoznać – długi niebieski lub czerwony płaszcz, filcowe buty i wysoka laska odróżniają go od zachodniego wizerunku Świętego Mikołaja.

Ważny jest świąteczny stół: klasyki to sałatka Olivier, śledź pod pierzynką, mandarynki i szampan.

Finał odliczania to kuranty Kremla na Wieży Spaskiej, transmitowane w całym kraju. Kilka minut przed północą prezydent wygłasza orędzie, po czym 12 uderzeń kurantów wyznacza moment na życzenia.

Potem królują toasty i fajerwerki. Ludzie obejmują się i życzą sobie szczęścia, zdrowia i powodzenia w nadchodzącym roku.

Prezenty dla bliskich wymienia się w sylwestrową noc lub w sam Nowy Rok. Dzieci często znajdują pod choinką niespodzianki od Dziadka Mroza.

Place miast w całym kraju stają się areną wspólnego świętowania z choinkami, iluminacjami i lodowymi rzeźbami – są tańce, zabawy i kolejne pokazy sztucznych ogni.

Po nich następują długie zimowe ferie aż do 7 stycznia – prawosławnych Świąt Bożego Narodzenia – czas odpoczynku, rodzinnych spotkań, zabaw na świeżym powietrzu i ludowych tradycji.

Dla wielu Nowy Rok to także moment życzeń i planów – wyznaczania celów i zaufania do świeżego startu.

Estonia

W Estonii Uusaasta łączy stare z nowym. Świętuje się w gronie rodziny, przyjaciół lub na wydarzeniach publicznych – żegnając miniony rok i wypatrując nadziei w kolejnym.

Według tradycji na noworocznym stole powinno się znaleźć siedem, dziewięć lub dwanaście dań – liczby mają przynosić szczęście. Idea jest prosta: im więcej zjesz, tym więcej sił i powodzenia zabierzesz ze sobą w nowy rok. Talerzy jednak nie opróżnia się do końca – odrobina pozostawiona na później ma obiecywać dostatek w domu.

Punktem kulminacyjnym jest północ. Estończycy słuchają kurantów w telewizji lub radiu, a niebo w miastach i miasteczkach rozcina deszcz fajerwerków.

Rodziny wychodzą na zewnątrz, by popatrzeć – czasem odpalają własne. To jeden z tych drobnych momentów, które zostają w pamięci.

W powietrzu czuć nocną magię, więc pojawiają się i rytuały:

— Formułowanie życzeń równo o północy z wiarą, że się spełnią.

— Lanier wosku do zimnej wody i odczytywanie kształtów jako wskazówek na przyszłość.

Miejscami przed północą przebiera się w nowe albo świeżo wyprane ubrania, by wejść w rok odnowionym i zostawić to, co stare.

Wielu świętuje w domu przy przytulnym stole, a później składa wizyty znajomym albo dołącza do ulicznych zabaw.

By zaprosić pomyślność, stosuje się też proste zwyczaje:

— Otwieranie drzwi i okien tuż przed północą, by wypuścić stary rok i wpuścić nowy.

— Kieliszek szampana równo o północy – na godne powitanie roku.

Tallinn i Tartu organizują duże obchody z koncertami, tańcem i pokazami świateł. W Tallinnie popularnym miejscem na kuranty jest plac Ratuszowy.