Leang Karampuang na Sulawesi: malowidło narracyjne sprzed 51 tys. lat

Na indonezyjskiej wyspie Sulawesi naukowcy odkryli wizerunek liczący ponad 51 tysięcy lat. To nie zwykły rysunek, lecz pełna scena z kilkoma postaciami, dlatego odkrycie wywołało tyle emocji. Nigdzie na świecie nie udokumentowano dotąd tak starej narracji — nie pojedynczego zwierzęcia czy znaku, lecz całej opowieści.

Co dokładnie znaleziono?

W jaskini Leang Karampuang, ukrytej w wapiennych klifach, archeolodzy dostrzegli nietypową kompozycję na ścianie. Przedstawia dzikie zwierzę przypominające świnię oraz trzy sylwetki o ludzkich kształtach. Wyglądają, jakby wchodziły ze sobą w interakcję — być może to polowanie, a może udział w obrzędzie.

Malowidła były przykryte cienką warstewką wapiennej polewy, którą zespół poddał analizie. Jej formowanie zaczęło się nie później niż 51 200 lat temu, co oznacza, że sama sztuka jest jeszcze starsza. Zastosowana metoda datowania uchodzi za precyzyjną i jest powszechnie stosowana w archeologii.

Dlaczego to ma znaczenie?

Dotąd za najstarsze uchodziły proste przedstawienia zwierząt lub odciski dłoni. Tak stara, skomponowana scena — obrazowa narracja — nie była wcześniej znana.

Indonezja jawi się więc jako miejsce, gdzie mogło powstać najwcześniejsze znane narracyjne przedstawienie w dziejach człowieka. To sygnał, że ówcześni ludzie myśleli obrazami: nie tylko szkicowali kształty, ale próbowali przekazać sens. Trudno nie dostrzec, jak wcześnie pojawiła się potrzeba opowiadania.

Indonezja — kolebka sztuki prehistorycznej

Wcześniej na Sulawesi znajdowano już inne bardzo stare rysunki — na przykład scenę polowania w innej jaskini. Nowe odkrycie jest jednak jeszcze starsze.

Indonezja to rozległy archipelag ponad 17 tysięcy wysp. Okazuje się, że ludzie mieszkali tu od bardzo dawna i zaczęli już rozwijać sztukę, symbole, a być może najwcześniejsze formy kultury.

Kto to stworzył?

Badacze nie wiedzą jeszcze, kto dokładnie wykonał te obrazy. Mogli to być współcześni ludzie lub inne pradawne gatunki. Jedno jest pewne: autorzy potrafili nie tylko rysować, ale też opowiadać obrazem.

Znaczenie sceny pozostaje niejasne. Może przedstawiać polowanie, legendę, rytuał albo uważną obserwację zwierząt. Naukowcy ostrożnie podchodzą do kategorycznych wniosków i podkreślają, że to pierwszy znany dowód, iż ludzie potrafili przekazywać sens za pomocą obrazów.

Zachować, póki można

Niestety malowidłom zagraża zniszczenie. Jaskinie cierpią od wilgoci, soli i kruszącej się skały. Aby ocalić te rzadkie dzieła, badacze współpracują z projektami, które cyfryzują i zachowują obrazy w wirtualnej formie.

Co nam to mówi?

Odkrycie sugeruje, że dziesiątki tysięcy lat temu ludzie nie tylko walczyli o przetrwanie — myśleli, czuli i przekazywali sobie opowieści. Scena na ścianie jaskini to coś więcej niż pradawny obraz; to próba powiedzenia czegoś o życiu, emocjach, o tym, co było ważne.

Indonezyjska jaskinia pozostaje cichym świadkiem narodzin sztuki — nie w muzeach ani na płótnie, lecz na skale, pod ziemią, tam gdzie ktoś narysował to, co widział i czuł. I dopiero po około 50 tysiącach lat możemy wreszcie zobaczyć tę opowieść.